TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” adlı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Eser, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlandı.
Kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerindeki yerini de merkeze alıyor. Kültürel miras araştırmacıları, müze yöneticileri, turizm profesyonelleri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları, dijital teknoloji geliştiricileri ve kamu politikaları alanında çalışanlar için kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.
Avrupa Birliği Destekli Bir Proje Çıktısı
Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje kapsamında yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitelerinin geliştirilmesi hedefleniyor. Çalışma, kültür turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları gibi farklı alanları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriyor.
Teknoloji ve Kapsayıcı Müzeler
Kitapta, görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çeşitli uygulamalar inceleniyor. Dijital hikâye anlatıcılığı, kapsayıcı eğitim ve evrensel tasarımla öğrenme gibi konular da ele alınıyor.
Eser ayrıca tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi, kültürel peyzajlarda dışlanma ve kapsayıcı müze politikaları üzerine tartışmalara yer veriyor. Bu başlıklar, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiği gibi unsurlarla da ilişkili olduğunu gösteriyor.
Erişim Tek Başına Yeterli Değil
Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak bunun tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar’a göre bir müzeye girebilmek ya da dijital bir içeriğe ulaşabilmek, bireyin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.
Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital olanakların erişimi genişletebileceğine dikkat çekiyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını da vurguluyor. Uygulamaların değerinin, nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve geliştirme süreçlerine farklı kullanıcıların katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ifade ediyor.
Prof. Dr. Muzaffer Şeker’in Değerlendirmesi
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin, öğrenmenin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.
Şeker, kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi olmadığını, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk olduğunu vurguluyor. Eserin de kültürel miras kurumlarında erişilebilirliğin yalnızca mevzuata uyum ya da fiziksel engellerin kaldırılmasıyla değerlendirilmesinin yeterli olmadığını ortaya koyduğunu belirtiyor.
