Uluslararası Zeytin Konseyi, Türkiye’nin zeytinyağı üretiminde yüzde 92’lik artış kaydettiğini ve küresel fiyatların 2026’ya kadar istikrar kazanmasının beklendiğini duyurdu.
Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) yetkilileri, zeytinyağı fiyatlarının temelde arz ve talep dengesine göre belirlendiğini, son hasat yıllarında kuraklık ve iklim kaynaklı faktörler nedeniyle düşen üretimin fiyatları yükselttiğini açıkladı.
IOC’nin verilerine göre, küresel zeytinyağı üretimindeki önemli artış arz kısıtlarını hafifletmeye başladı. Bu durum, 2026 yılı itibarıyla fiyatlarda bir miktar istikrar beklentisini makul kılıyor.
Arzın toparlanmasıyla birlikte talebin sabit kalması halinde fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşması öngörülüyor. Ancak, iklim değişkenliği, artan üretim maliyetleri, güçlü küresel talep ve jeopolitik gelişmeler gibi yapısal faktörler nedeniyle fiyatların geçmişteki düşük seviyelere tamamen dönmesi beklenmiyor.
Üretimdeki iyileşme sayesinde 2026 yılında fiyatların dengelenmesi veya ılımlı hale gelmesi muhtemel görülüyor. Piyasa beklentileri, bir sonraki hasat yılının görünümüne bağlı olarak şekillenmeye devam edecek.
IOC, başlıca üretici ülkelerdeki gelişmeleri yakından izleyerek arz değişimlerinin fiyatlar üzerindeki etkisini analiz ediyor.
2021-2022 hasat yılında küresel zeytinyağı tüketimi 3 milyon 328 bin ton ile rekor kırarken, ithalat da 1 milyon 177 bin ton olarak kayıtlara geçti.
2022 yazındaki sıcak hava dalgası, Akdeniz’deki başlıca üretici ülkelerde üretimi olumsuz etkiledi. İspanya’da yüzde 55, Fas’ta yüzde 44, Portekiz’de yüzde 39, İtalya’da yüzde 27, Tunus’ta yüzde 10 ve Cezayir’de yüzde 20 üretim düşüşü yaşandı.
Bu düşüşlere karşılık Yunanistan’da üretim yüzde 49, Türkiye’de ise yüzde 92 oranında arttı. Doğu Akdeniz ülkeleri bu sıcak hava dalgasından etkilenmeyerek üretimlerini artırmayı başardı.
Genel olarak 2022-2023 hasat yılında küresel zeytinyağı üretiminin yüzde 19 azalarak 2 milyon 760 bin tona düştüğü tahmin edildi. 2023-2024 sezonunda üretimin sınırlı kalmasıyla İspanya’nın Jaen bölgesinde natürel sızma zeytinyağı fiyatları Eylül 2023 ortasında kilogram başına 842 avro ile zirveye ulaştı.
2024-2025 hasat yılında ise geçici verilere göre küresel üretim 3 milyon 572 bin ton ile tarihsel bir zirveye ulaştı. 2025-2026 sezonu için üretim 3 milyon 440 bin ton olarak tahmin edilirken, artan arz ortamında fiyatlar kilogram başına yaklaşık 430 avro seviyelerine geriledi.
İklim kaynaklı aksaklıkların giderek daha kalıcı ve öngörülemez hale gelmesi, üretim dalgalanmalarının artmasına ve arzın yıldan yıla daha istikrarsız hale gelmesine yol açacak. Olumsuz hava koşullarının birden fazla üretim bölgesini etkilemesi, tekrarlayan arz şokları riskini artırıyor.
Üreticiler, sulama yatırımları, daha dayanıklı zeytin çeşitleri geliştirme ve üretimi Portekiz gibi yeni bölgelere yayma gibi yöntemlerle uyum sağlamaya çalışıyor. Ancak bu uyum süreci zaman alıyor ve kısa vadede riskleri tamamen ortadan kaldırmıyor.
İklim değişikliği, zeytinyağı piyasasında önemli bir yapısal faktör olmaya devam edecek. Bu durum, önümüzdeki yıllarda daha yüksek dalgalanma ve dönemsel arz sıkıntılarına neden olabilir.
Üretim kalıplarındaki değişim ve artan küresel talep, yeni ülkelerin zeytinyağı piyasasında daha belirgin rol üstlenmesine yol açıyor. Tunus ve Türkiye gibi ülkeler, üretimlerini artırarak küresel ticarette daha görünür hale geliyor.
Türkiye, üretim ve ihracattaki artışla küresel pazarda rekabetçi bir tedarikçi olarak öne çıkıyor. ABD ithalatında İspanya ve İtalya’nın ardından Tunus ve Türkiye de önemli tedarikçiler arasında yer alıyor. Türkiye’den yapılan ithalatın artması, ülkenin küresel pazardaki yükselen rolünü gösteriyor.
Yorum Yap